Dramatisk dikting - kva er det?

Et drama er et litterært verk som viser handling. Det er ingen forteljar som fortel historia, men handlinga kjem fram av kva personane seier og gjer.

Ulike typar drama.

Vi har noko som vi kallar for det klassiske dramaet, takka være Aristoteles. Han var en filosof i Antikken. Det klassiske dramaet blir beskrive slik:

I byrjinga blir tid, sted og personar presentert. Eit problem eller eit dikt blir antyda.

I hovuddelen utviklar konflikten seg, og det er dette som er drivkrafta i stykket. Spenninga blir bygga opp mot eit eller fleire vendepunkt. Denne spenninga kan ha med ytre omstendigheitar eller omhandle meir psykologiske handlingar. Det er vendepunktet som er det viktigaste i heile dramaet.

I avslutninga blir konflikten løyst opp, med anten eit positivt eller negativt utfall. Spenninga fell og dei siste trådane blir nøsta opp mot den endelege løysninga.

I dei nyare teatera finn me det episke dramaet, medan det klassiske dramaet er gammalt og litt slått ut.

I fyrste del av dramaet skulle publikum kjenne seg att i forteljinga. Dei fekk tid til å reflektere over kva dei sjølve ville ha gjort i ei liknande situasjon. Plutseleg blir spelet stoppa, og skodespelarane går ut av rollene og fiksjonen. Skodespelarane kommenterer dramaet med refleksjonar eller song.

Meininga med å bryte spelet på denne måten var å få fram at teaterstykket berre var fiksjon. Formålet med å skape ei slik avstand frå historia var for å framprovesera ein reaksjon hos publikum. Historia skulle ikkje berre vere eit teaterstykke som dei såg på, men ei forteljing som fortsette hos dei sjølve.

Dramaet skulle ikkje lenger vere ei lukka verd, slik som i det klassiske dramaet, det skulle ikkje vera ei verd som ein kunne drøyme seg vekk i. Det episke dramaet var opent, og historia som blei fortalt slutta ikkje på scena.

Hovudtekst, sidetekst og undertekst

Eit skodespel består av ulike typar tekst, slik som hovudtekst og sidetekst. Hovudteksten har anten monolog eller dialog.

Sideteksten kallar me for sceneanvisningar og formulerast verbalt. Det er desse tinga som aldri blir lest ut høgt, men som er så viktige for at eit skodespel skal få sin heilskap.  Det er alt frå karakterens åtferd, stemmebruk og ansiktsuttrykk. 

Eksempel:

MANN
Men du vil at
vi to
skal være saman
KVINNE
Vil ikkje du
MANN
dreg det ut
jo

Her er det viktig for samanhengen av mannen dreg tida ut før han svarer, det merkast ei nøling som har mykje å seie for heilskapen.

Underteksten er også viktig, det er det som ikkje blir sagt høgt men som me likevel anar. Det er det som står mellom linjene, og korleis du tolkar replikkane. Halvferdige setningar, tvitydige svar og bruk av ironi kan vere med på å få fram det som kan vere vanskeleg å beskrive med ord.

Dramaspråket

Språket i dramatikken er den direkte talen, og ein brukar klangfarge for å få fram det ein meiner. Det er fleire måtar å seie ord på, og dei kan alle ha ulik klang. Dette gjer at ein kan få fram ulike stemningar; som trist, spørjande eller flau.
Ansiktsuttrykk og bevegelsar med kroppen, kalla mimikk og gestikk, er også ein viktig del av det dramatiske språket.

I litteratur brukar ein rytme, takt og ordvala meir aktivt, men i dramatisk dikting er det ordklang, stemmebruk, ansiktsuttrykk og kroppsspråk som ber fram handlinga.

Den dramatiske figuren

Den dramatiske figuren er eit bilete på alle rollefigurane i eit drama. Desse kan me dele inn i to grupper: dei med og dei utan karakter. Ein person med karakter har sjelelige eigenskapar som kjem til syne i handlinga, for eksempel når ein person seier kva han tenkjer.

Ein figur utan karakter er ein som ikkje gir vekk informasjon om sine eigenskapar, sine forhåpningar eller sin åtferd. Ein blir ikkje like godt kjent med ein slik person og verkar ikkje like interessant eller fyldig som person. Ofte inneheld dramatiske stykke begge type personar.